czwartek, 31 października 2013

Naród o wiecznie wkurwionej duszy.

Lisa Tolgfors byla najstarsza z nich wszystkich, dobiegała pięćdziesiątki, choć nikt przy zdrowych zmysłach nie dałby jej tyle, sądząc po fotografiach w aktach.

“Prawdziwa arystokratka, mówił Gagatek. I nie chodzi tylko o styl, to księżniczka spowinowacona z Habsburgami, córka jednego z najznamienitszych szwedzkich rodów, przemysłowców z Dalekiej Północy. Oczywiście się jej wyparli, ale krew to krew. Prawdziwa dama, mówi perfekt siedmioma językami, odebrała staranne wykształcenie, nie każdy wie, że swego czasu proponowano jej objęcie katedry na uniwersytecie w Uppsali. Nie miała wtedy nawet trzydziestu lat! Oczywiście nie przyjęła, po pierwsze nie musiała, po drugie, jak wiemy, jej pasje i zainteresowania dalece nie pasują do jakiejkolwiek uczelni. Rozumiem, że z przyczyn oczywistych nie musi być pani jej fanką, ale spójrzmy prawdzie w oczy: ktoś taki jest niezbędny. Musi pani na chwilę uznać, że cel uświęca środki”.(…)
Gagatek wprowadził Lise Tolfgors do gabinetu. Kobieta ani przez chwilę nie miała wątpliwości, kto tu jest szefem. Pewnym krokiem, niczym prawniczka międzynarodowej firmy przystepująca do negocjacji, a nie osoba pozostająca na utrzymaniu polskiego podatnika, podeszła do Lorentz i podała jej rękę.

- Bardzo mi w pizdeczkę – powiedziała prawie bez akcentu i uśmiechnęła się przyjaźnie.

Prawdziwa szwedzka arystokratka, znana jako Ronja i ciesząca się sławą najbardziej pomysłowej złodziejki dzieł sztuki w historii, spędziła ostatnie osiem miesięcy w więzieniu dla kobiet w Grudziądzu, odsiadując wyrok za kradzież obrazu Moneta z poznańskiego Muzeum Narodowego. Pewnie dlatego polszczyzna była jedynym znanym Ronji językiem, którym nie posługiwała się w sposób literacki.

Miłoszewski Z., Bezcenny, Wydawnictwo WAB, Warszawa 2013, s. 95-96.



Tak, tak. Takie fragmenty na obczyźnie brzmią jak nasłodsza muzyka.


czwartek, 25 kwietnia 2013

Jedno prawdziwe zdanie

Znane są te słowa Ernesta Hemingwaya, że trzeba napisać jedno prawdziwe zdanie, a dalej już pisanie jakoś poleci. Od jakiegoś roku czy dwóch czytam tego autora na przemian z Georgem R. R. Martinem i chyba potrzebuję przerwy. A na pewno urozmaicenia. Wypożyczyłam z biblioteki Mieć i nie mieć i nie mogę! To jest okropne. Niby widać w tym Hemingwaya na wskroś (jest Kuba, jest łowienie ryb, jest jakiś pisarz i wszyscy piją łącznie z kobietami) ale jak dla mnie to jest Hemingway w kiepskiej kondycji. Nic mi się tu nie podoba i tylko chcę to skończyć, sęk w tym, że nie mogę, bo czytanie ciężko mi idzie. Nawet już przedłużyłam status wypożyczenia, żeby zyskać czas na uporanie się z tą książką.

Doszłam dzisiaj do strony 171 (z 234) i w końcu odnalazłam Ernesta, który mnie zachwyca. Autora, który rozwala prostotą opisów i bezpośredniością języka. Takie niby nic, ale to jest to najprawdziwsze coś!

"Zostawił rewolwer i poszedł piechotą. Księżyc wypłynął już na niebo i sylwety drzew były czarne w jego blasku. Minął grupę drewnianych domów o ciasnych podwórkach i nieszczelnych okiennicach, spoza których przedostawało się światło; szedł przez niebrukowane wąskie uliczki między dwoma rzędami domów; przez dzielnicę Conchów, gdzie wszystko było nakrochmalone, starannie ukryte za zasłoną okiennic - cnota, niepowodzenie, odwaga i zapiekła gorycz, niedożywienie, krzywda, prawość, krzyżowanie się ras i pociecha znajdowana w religii; minął skupienie jaskrawo oświetlonych kubańskich bolito o zawsze otwartych drzwiach, rudery, które poza nazwami nie miały w sobie nic romantycznego: "Różowy Dom", "Chicha"; przeszedł obok kościoła z prasowanego żwiru, o wieżach trójkątnych, spiczastych i brzydkich w blasku księżyca; obok rozległego ogrodu i długiego masywu budynków klasztornych pokrytych czarną kopułą, pięknych w blasku księżyca; minął stację benzynową i jarzący się bar, gdzie sprzedawano kanapki, przeszedł obok nie zabudowanego placu, na którym urządzono miniaturowy teren do gry w golfa; przeszedł przez jasno oświetloną główną ulicę mijając po drodze trzy drogerie, jeden sklep z instrumentami muzycznymi, trzy sklepiki żydowskie, trzy sale bilardowe, dwa zakłady fryzjerskie, pięć piwiarni, trzy lodziarnie, pięć trzeciorzędnych i jedną pierwszorzędną restaurację, dwa kioski z gazetami, cztery sklepy ze starzyzną (w jednym z nich wyrabiano klucze), zakład fotograficzny, budynek biurowy z czterema gabinetami dentystycznymi na wyższych piętrach, duży dom towarowy, na rogu hotel i naprzeciwko postój taksówek; a po drugiej stronie, za hotelem, na uliczce prowadzącej do dzielnicy portowej, minął duży, biały, drewniany dom jaskrawo oświetlony; gromadka dziewcząt stała w drzwiach, grała głośno pianola, marynarz siedział na środku chodnika; potem szedł dalej boczną ulicą, za gmachem sądu z czerwonej cegły, pod oświetloną tarczą zegara wskazującego pół do jedenastej, dalej pod białymi murami więzienia połyskującymi w blasku księżyca, aż wreszcie znalazł się przed ukrytym w zieleni wejściem do "Kwitnących Bzów", w uliczce zatarasowanej samochodami.

Bar jarzył się od świateł i był pełen ludzi. Pokój do gry też był zatłoczony, koło rulety wirowało, maleńka kulka stukała o metalowe przegrody w misie, koło obracało się coraz wolniej, kulka wirowała z łoskotem, potem podskakiwała brzękliwie, wreszcie nieruchomiała i wtedy słychać było już tylko szmer obracającego się koła i brzęk sztonów. Właściciel stał za bufetem, obok niego dwaj barmani. Powiedział: - Witamy, witamy. Pan Gordon. Co mam nalać?
- Sam nie wiem - odparł Ryszard Gordon.
- Kiepsko pan wygląda. Co się stało? Źle się pan czuje?
- Źle.
- Podam panu coś ekstra klasa. Postawi pana na nogi. Pił pan już kiedyś hiszpański absynt, ojen?
- Niech pan da - powiedział Ryszard Gordon.
- Po jednym ojenie poczuje się pan jak nowonarodzony. Zróbcie  dla pana Gordona ojen specjalny.

Ryszard Gordon wypił przy bufecie trzy ojeny specjalne, ale nie było mu lepiej; mętny, słodkawy, lukrecjowaty w smaku płyn nie poprawił mu samopoczucia.
- Proszę mi dać coś innego - zwrócił się do barmana.
- Niemożliwe. Nie smakuje panu ojen spacjalny? - spytał gospodarz. - Nie czuje się pan lepiej?
- Nie.
- Po ojenie radzę ostrożnie z piciem.
- Niech mi pan da whisky bez wody.

Whisky rozgrzało mu język i krtań, ale nie zmieniło biegu myśli i nagle, spojrzawszy na swoje odbicie w lustrze za bufetem, Ryszard Gordon zrozumiał, że odtąd, od dzisiaj, alkohol już nigdy nie przyniesie mu ulgi. To, co jest w nim teraz, będzie w nim zawsze i nawet jeżeli upije się do nieprzytomności, po obudzeniu nadal w nim to będzie."

Hemingway E., Mieć i nie mieć, Czytelnik 1958, s. 171-173.


czwartek, 14 lutego 2013

Przyjaciółce


Pamiętaj, aby zapomnieć

Pamiętaj, aby zapomnieć
o tym, co cię zasmuciło.
Lecz nie zapomnij pamiętać
o tym, co śmiech przywróciło.

Pamiętaj, aby zapomnieć
przyjaciół, którzy zdradzili.
Lecz nie zapomnij pamiętać
o tych, którzy zawsze byli.

Pamiętaj, aby zapomnieć
o troskach roku zeszłego.
Lecz nie zapomnij pamiętać
o łaskach dnia codziennego.

Krishna Dasani  


czwartek, 20 grudnia 2012

Ty taki i owaki!


Całkiem niezły cytat z książki, którą właśnie czytam znalazł się na genialnej liście 50 Najlepszych literackich obelg :-) Dżordżowi trzeba przyznać, że ma w tym zakresie talent.

The man is as useless as nipples on a breastplate.


Martin George R. R., A Song of Ice and Fire: A Feast For Crows, BANTAM BOOKS, New York 2011, p. 145.


środa, 15 sierpnia 2012

καθολικός

Będzie z Hemingwaya, bo to moja tegoroczna miłość. Ogromnie zawrócił mi w głowie.

At the end of the street I saw the cathedral and walked up toward it. The first time I ever saw it I thought the facade was ugly but I liked it now. I went inside. It was dim and dark and the pillars went high up, and there were people praying, and it smelled of incense, and there were some wonderful big windows. I knelt and started to pray and prayed for everybody I thought of, Brett and Mike and Robert Cohn and myself, and all the bullfighters, separately for the ones I liked, and lumping all the rest, then I prayed for myself again, and while I was praying for myself I found I was getting sleepy, so I prayed that the bull-fights would be good, and that it would be a fine fiesta, and that we would get some fishing. I wondered if there was anything else I might pray for, and I thought I would like to have some money, so I prayed that I would make a lot of money, and then I started to think how I would make it, and thinking of making money reminded me of the count, and I started wondering about where he was, and regretting I haven't seen him since that night in Montmartre, and about something funny Brett told me about him, and as all the time I was kneeling with my forehead on the wood in front of me, and was thinking of myself as praying, I was a little ashamed, and regretted that I was such a rotten Catholic, but realized there was nothing I could do about it, at least for a while, and maybe never, but that anyway it was a grand religion, and I only wished I felt religious and maybe I would the next time; and then I was out in the hot sun on the steps of the cathedral, and the forefingers and the thumb of my right hand were still damp, and I felt them dry in the sun. The sunlight was hot and hard, and I crossed over beside some buildings, and walked back along side-streets to the hotel.

Hemingway E., The Sun Also Rises, Scribner, New York 2006, p. 102-103.

Oraz dla dopełnienia:

No matter his dress, he's unmistakably a man of the outdoors, with the body of an athlete. His hair looks Brylcreemed and newly cut, although a strand or two at the back of his head are out of place. Around his seventeen-and-a-half-inch neck, inside his dress shirt, is a scapular: he's a convert to Catholicism, which is his wife's devoutly practiced faith. (She's a "cradle Catholic", while his on-again, off-again devotions are reputed to have arisen out of the shocks of World War I). He's known to wear his scapular unfailingly in these years. It's got an image of Christ on it, suspended from a brown, shoestring-like loop. At home, in Key West, friends have observed him with the scapular, and how he'll make the sign of the cross before he goes in swimming.

Hendrickson P., Hemingway's Boat. Everything he loved in life, and lost. Vintage Books, New York 2011, p. 32-33.


środa, 25 lipca 2012

Madrosci z Internetu


Zazwyczaj mnie draznia, ale czasem znajdzie sie cos sensownego. Zwlaszcza, gdy cytowani sa ci wielcy.

Literature and butterflies are the two sweetest passions known to man.
~ Vladimir Nabokov


wtorek, 3 lipca 2012

Zagranico

Niestety nie moge, jestem zagranico. Tak mi sie skojarzylo z fejsbuka. To, czego na pewno nie moge, to pisac z polskimi znakami, wiec powstanie taki koslawy, chropowaty post, jakiego bym w normalnych warunkach nigdy nie splodzila.

Wlasnie koncze czytac ksiazke, ktora od dawna byla na mojej liscie zyczen i liscie lektur oczekujacych. Nigdzie jednak przez dluzszy czas nie moglam upolowac Domu na Placu Waszyngtona. Ochota naszla mnie przy Czytajac Lolite w Teheranie, gdyz autorka sporo miejsca poswiecila tam tworczosci Henry'ego Jamesa. Tutaj nie dosc, ze nie mam problemu ze znalezieniem ksiazek marzen, to w dodatku nie musze szukac w ubogich dzialach literatury obcojezycznej, bo wszystkie sa po angielsku! ;D W dodatku tuz przed rozpoczeciem Washington Square, zrobilam maly research nt. autora i okazalo sie, ze byl powiazany z Albany w Nowym Jorku - uczeszczal tu do college'u, a jego dziadek byl bardzo bogatym mieszkancem, na ktorego pamiatke nazwano ulice w tym miescie.

Don't undervalue irony; it is often of great use. It is not, however, always necessary, and I will show you how gracefully I can lay it aside.

James H., Washington Square, The Modern Library, New York 2002, p. 183-184.

czwartek, 12 kwietnia 2012

Prison Break, czyli przerwa w więzieniu

Nie tylko namiętnie oglądam filmy i seriale o uciekających skazańcach, ale i co nieco również o takich gagatkach poczytałam. Z publikacji dokumentalnej na temat świata przestępczego Warszawy dowiedziałam się o postaci Urke Nachalnika. Był to Żyd urodzony w 1897 r. gdzieś pod Łomżą, który uczył się na rabina a został złodziejem (no nie miał chłopak powołania). Potencjał literacki dostrzegł w nim ponoć sam Wańkowicz i zachęcił do spisania dziejów życia. Grafomańskie są te płody Nachalnika, co nie zmienia faktu, że czyta się to z zainteresowaniem. Jednego jednak nie mogłam pojąć zupełnie - skąd ta jego sława i renoma, skoro prawie żadna robota nie zakończyła się dla niego powodzeniem? Wiecznie tylko go przyłapywali, wsadzali do aresztu lub ciężkiego więzienia. No pojęcia nie mam po czym zyskał tyle szacunku ludzi ulicy, skoro ze słów jego własnych wspomnień wyłania się obraz strasznej pierdoły, ofermy i pechowca. A i do tego jeszcze strasznie się mazgaił.
Urke Nachalnik - jest to oczywiście pseudonim, który sam sobie nadał - jak jeszcze był małym Ickiem już nie mógł się opędzić od kobiet. Mutacji jeszcze nie przeszedł a już na stancji, gdzie mieszkał uczęszczając do szkoły żydowskiej, molestowała go opiekunka w wieku jego matki. No gdzie nie poszedł, na każdym rogu czyhała na niego jakaś nienasycona diablica. Żydówka czy gojka, bez różnicy! Osobiście gustował w blondynkach, ale brał się za każdą chętną, bo z wielką łatwością go te baby omotywały. Kiedy czytałam fragmenty o jego przygodach miłosnych, przed oczami stawał mi żydowski Hank Moody: poszedł do pasera - tam już któraś z 3 córek robiła do niego maślane oczy; udzielał korepetycji języka hebrajskiego - już dziewczyna ostrzyła sobie na niego ząbki; zawitał do fryzjera by się ogolić - żona właściciela zakładu rzucała się na niego każąc mu rozrywać śmiało bieliznę.

Wspomnienia zawarte w książce nie obejmują nic z czasów jego odsiadki na Rakowieckiej, ale wiem, że w trakcie wieloletnich wyroków miał w końcu i czas na wertowanie bibliotek.

Zacząłem sobie regulować życie w ten sposób: dwieście gramów chleba otrzymywanego rano chowałem na wieczór, gdyż głód spać nie pozwalał. Wypiłem tylko kawę. Do obiadu prowadziłem wojnę z pluskwami, po obiedzie było już pochmurno w celi, więc do wieczora spędzałem czas na wałęsaniu się po celi i wyglądaniu przez okno. Książek tu nie dawano żadnych, żeby sobie nie uprzyjemniać czasu.

Nachalnik U., Życiorys własny przestępcy, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1989, s. 181.

poniedziałek, 5 marca 2012

nabożnie i z uczuciem


"Oni szanowali książki, a kto szanuje książki, ten pisarzy szanuje. Taki Tarapata Wielgi, na ten przykład. Tarapata Wielgi (ponad dwa metry, w odróżnieniu od Tarapatki) był stolarzem. Miał ciężką astmę i niezbyt mu ta robota szła, utrzymywał się raczej kiepsko. Ale kochał książki. Przychodził do dworu i pożyczał, jedną za drugą; oddawał je zawsze w idealnym stanie; czasami się miało wrażenie, że w lepszym, niż były przedtem - ale może książki tak mają? Odpłacają schludnością tym, którzy je czytają z uczuciem? W każdym razie Tarapata Wielgi przynosił je zawsze w swoich olbrzymich łapach, pochylał się przed drzwiami biblioteki i wchodził tam jak do katedry. Długo się rozglądał, starannie wybierał kolejne lektury i oddychając ciężko, jak to astmatyk, wracał do swojej chaty.


***

Na pierwsze ogłoszenia babcia i Julek zareagowali rozsądnie, to znaczy - spakowali najpotrzebniejsze przedmioty, a następnie wytaszczyli ze strychu wielką skrzynię i załadowali do niej to, co było w zbiorach dziadka Brokla najcenniejsze. Nie wiem, co to dokładnie było, pewnie ryciny, obrazy i rodzinne pamiątki, ale przede wszystkim książki; ilekroć moja mama mówi o pożarze czy innym domowym kataklizmie, dodaje: "Wszystko można odbudować, ale książki... obrazy i książki - tego się nie wróci", a takie stwierdzenia są we krwi, więc pewnie rzeczywiście w kufrze znalazły się piękne stare wydania o cienkich stronicach i wytłaczanych kunsztownie okładkach, które Leonard Brokl w czasach swej prosperity wygrzebywał na straganach paryskich bukinistów i aukcjach starodruków.

***

Pal licho dom, dom, jaki był, każdy widział, zbudowany na fundamentach starej stodoły, więc bez piwnic, murowany przez takich majstrów, że żaden, dosłownie żaden kąt nie miał dziewięćdziesięciu stopni, szafy we wnękach rozpadały się jak domki z kart i nic nie trzymało norm budowlanych. Inna sprawa, że majster był człowiekiem uduchowionym i być może stąd się brały jego pomyłki - z melancholijnego roztargnienia. Trzeba bowiem wiedzieć, że kiedy już sfuszerował jeden dom, zabrał się do drugiego, po sąsiedzku (oczywiście postawił go w mniejszej odległości od pierwszego, niż na to pozwalały przepisy). Poznał się na babci, że kulturalna kobieta, i przychodził do niej pożyczać książki.
Któregoś razu wchodzi i mówi w ten sposób:
- Widzi pani, bo ja coś takiego życiowego, coś życiowego szukam. Na przykład ostatnio czytałem coś takiego: ona była hrabini, on prosty chłopak, kochali się, ale nikt im nie pozwalał...
I kiedy tak streszczał życiową historię chłopaka i hrabini, jego wzrok padł na dzieła zebrane Szekspira.
- Sze-ks-pir... - przeczytał i zamyślił się - hm... słyszałem."

Dehnel J., Lala, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2006, s. 213. 251. 314.

czwartek, 19 stycznia 2012

narcystycznie

Trochę z nudów. Trochę z próżności. Trochę z miłości.

CCXLVII



Wyda się komuś, że ją nazbyt chwalę,
że styl mój myli się, nieprawdą zdanie,
że szlachetniejsza jest nad inne panie,
święta i mądra, piękna doskonale.

A ja przeciwnie: się obawiam stale,
że te pochwały uzna za zbyt tanie,
godna lepszego niż moje pisanie;
kto mi nie wierzy, jej nie widział wcale.

A gdy ją ujrzy w końcu, powie smutnie:
"Tu by Cyceron umarł ze znużenia,
Homer, Wergili by zawiesił lutnię".

Nikt nie wyrazi boskiego istnienia;
lecz Amor gna do wierszy mnie okrutnie,
to nie z wyboru, ale z przeznaczenia.



Petrarca F., Sonety do Laury, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2003, s. 47.

The Canzoniere
Poem 247


Perhaps it might seem to some that in praising
her whom I love on earth, my style's too high,
setting her above all other nobleness,
sacred, wise, graceful, chaste and beautiful.

To me it seems otherwise: and I fear
she's offended that my speech is over humble,
worthy of something nobler and more subtle:
and whoever doubts that let him come and see:

he'll truly say: 'This man here must aspire
to things that exhausted Athens and Arpinum,
Mantua and Smyrna, the Greek and Roman lyre.

Mortal tongue cannot express her divinity:
Love drives him and draws him on,
not by his choice, but by his destiny.'

[Athens, Arpinum, Mantua, and Smyrna, the birthplaces respectively of Demosthenes, Cicero, Virgil and according to one tradition Homer.]

(Translated by A.S. Kline)






A Mój Luby już mi tyle wierszy napisał pięknych, że kiedyś znajdę wydawcę i okrzykną go Petrarką XXI wieku!

czwartek, 12 stycznia 2012

Beauty is in the eye of the beholder

Nowy rok pod względem czytelniczym zaczął się bardzo interesująco. Powiedziałam, że mam plan, ale nie spodziewałam się, że ktoś inny mógł wpaść na jeszcze ciekawszy pomysł. Znajoma znajomej postanowiła otworzyć klub książki. Nawet nazwa (Bookareszt) jest bardzo pomysłowa, za co mają u mnie wielkiego plusa!  Mam nadzieję, że zarówno klub jak i czelendż uda mi się połączyć i efektem będą przeczytane liczne, ciekawe książki. Założycielki opracowały listę 12 lektur na ten rok i pierwszą są Małe kobietki aut. Louisy May Alcott. Jeszcze zanim zaczęłam poszukiwania tego tytułu, któraś z dziewczyn napisała, że w Polsce głównie dostępne są wersje uproszczone dla dzieci i ciężko dostać tę powieść w pełnej wersji. Jako że mam ostatnio jakieś ciągoty to historyjek dla dzieci, to bardzo się nie zmartwiłam. Jednak mój mądry, lingwistyczny duszek podpowiedział mi, żeby wpisać w wyszukiwarkę tytuł w oryginale. Okazało się, że moja Białołęcka biblioteka ma wszystko. Z pomocą małorozgarniętej pani bibliotekarki udało mi się znaleźć pozycję zarówno po polsku (wersja zaadaptowana dla dzieci), jak i po angielsku (complete and unabridged) - będę uskuteczniać komparatystykę, a co! :D Czytam oryginał od 2 dni i zachwycam się to dobrotliwą naiwnością z jaką pisano kiedyś opowieści dla młodych: kiedyś książki uczyły odróżniać dobro od zła, pokazywały jak być dobrą córką/siostrą/przyjaciółką/sąsiadką, budowały charakter i dawały dobre wzorce; dzisiaj nic tylko konsumpcjonizm, intrygi, czarna magia i seks. Jestem zdegustowana i to znak, że się starzeję. Ale nie bez przyczyny napisałam, że te książki to naiwne historie. Nie dość, że na noworocznej potańcówce chłopiec popisywał się francuszczyzną brzmiącą jak kalka z angielskiego (choć przynajmniej nie ma błędów w druku), to jeszcze wypowiedział swoje zdanie na temat urody płci przeciwnej, co rozbawiło mnie setnie. Cytuję:


'It's my sister Margaret, and you knew it was! Do you think she is pretty?'
'Yes; she makes me think of the German girls, she looks so fresh and quiet, and dances like a lady.'

Alcott L.M., Little Women, OXFORD University Press, Oxford 2007, p. 36.



No doprawdy! Ze wszystkich nacji świata, Niemki są chyba ostatnimi, o których można powiedzieć, że grzeszą urodą. I jest to general truth! Chociaż im dłużej o tym myślę, to może 150 lat temu było inaczej? Kto wie jakie kanony piękna naprawdę obowiązywały w Stanach doby wojny secesyjnej? Może wtedy nie było jeszcze tak źle? Z drugiej strony wszem i wobec wiadomo, że najpiękniejsze na świecie są Polki i mój Luby upewnia mnie i siebie w tym przekonaniu ;D Jak by nie było, piękno przemija, uroda nie trwa wiecznie (a poprawianie jej mało komu wychodzi na dobre), tak więc najważniejsze pozostaje niewidoczne dla oczu :)

poniedziałek, 2 stycznia 2012

Why do you read so much?

Przez chwilę nosiłam się z zamiarem podsumowania jakoś minionego roku z czytelniczego punktu widzenia, ale że końcówka roku obfituje w różnej maści rankingi gdzie okiem sięgnąć, zarzuciłam tę myśl. Stwierdziłam, że nie będę kończyć zestawieniem najlepszych tytułów 2011, natomiast rozpocznę 2012 z PLANEM! A plan jest taki (pomysł z Internetu), aby w nowym roku przeczytać 52 książki. To daje 1 na tydzień. Może być ciężko. Tym bardziej, że według moich niedoskonałych obliczeń w 2011 roku przeczytałam ok. 30 (28? 29? 31? ciężko się dokładnie doliczyć). Namówiłam do tego czelendżu PituPitu, więc będę się z nim ścigać - może rywalizacja pomoże. Poza tym, żeby osiągnąć taki ambitny wynik to powinnam chyba łapać za jakieś cienkie pozycje, a ja zaczęłam od 800 stronicowej A Game of Thrones. No ale nie po to raczej stałam 2 godziny po autograf autora, żeby zatrzymać się wyłącznie na oglądaniu epickiej produkcji HBO. Nie będę nic mówić o fabule, bo o tej sadze jest na tyle głośno, że można się z nią pobieżnie zapoznać gdzie indziej. Czyta się to rewelacyjnie, świat i bohaterowie niesamowici, że ach! Moimi osobistymi faworytami są: Jon Snow, Daenerys Targaryen, Khal Drogo i Tyrion Lannister. Teraz cytat z tego ostatniego.

"Why do you read so much?"
Tyrion looked up at the sound of the voice. Jon Snow was standing a few feet away, regarding him curiously. He closed the book on a finger and said, "Look at me and tell me what do you see."
The boy looked at him suspiciously. "Is this some kind of trick? I see you. Tyrion Lannister."
Tyrion sighed. "You are remarkably polite for a bastard, Snow. What you see is a dwarf. (...)"
(...) Well, my legs may be too small for my body, but my head is too large, although I prefer to think it is just large enough for my mind. I have a realistic grasp of my own strengths and weaknesses. My mind is my weapon. My brother has his sword, King Robert has his warhammer, and I have my mind ... and a mind needs books as a sword needs a whetstone, if it is to keep its edge." Tyrion tapped the leather cover of the book. "That's why I read so much, Jon Snow.".

Martin George R. R., A Game of Thrones, Harper Voyager, London 2003, p. 123-124.



Wspaniała odpowiedź na to proste, acz często frapujące pytanie. Mam tylko nadzieję, że ten fragment nie sugeruje, że mole książkowe muszą być w jakiś sposób ułomne :P Mam nadzieję, że zdążę z pozostałymi 700 stronami do premiery drugiego sezonu serialu.


środa, 28 grudnia 2011

amor vincit omnia

Miałam tę notkę opublikować jeszcze w adwencie, ale tuż przed końcem roku też się nada. Skończyłam właśnie czytać książkę, którą sprezentował mi mój luby. Miałam dostać coś, co sama zamówiłam, ale się nie udało. Zamiast książki opartej na telewizyjnym serialu, dostałam zatem pierwsze dwie części jego ulubionej serii. I nie żałuję! Nie wiedziałam czego się spodziewać po tej lekturze, bo to ponoć amerykańska klasyka fantasy, ale podeszłam do tematu bez uprzedzeń i o dziwo zachwyciłam się już na samym początku! Mimo, że autor powieści fanom tego gatunku może być znany w kraju nad Wisłą, to ów cykl nigdy nie został przetłumaczony na język polski (i tutaj już upatrzyłam sobie własną misję ;D). Pierwsza część opowiada o mężczyźnie, takim trochę nieudaczniku życiowym, acz dobrym facecie, który gdy już miał popełnić samobójstwo zabił... Śmierć. No trochę śmiesznie. W tej chwili zjawia się również Przeznaczenie. Tłumaczy mu, że to taka sama robota jak każda inna i teraz on musi przejąć tę fuchę. Inne urzędy zwane Wcieleniami to: Czas, Wojna i Natura. Śmierć mieszka w Czyśćcu, a jej zadaniem jest zabierać dusze tych ludzi, którzy mają konto dobrych i złych uczynków 50/50. Cała reszta idzie prosto do Nieba lub Piekła bez osobistej pomocy Śmierci. Wcielenia, pełniąc swoje urzędy, nie podlegają prawom rządzącym śmiertelnikami. Poza tym są jeszcze oczywiście Bóg i Szatan, a wszystko dzieje się w świecie przyszłości (według autora nadal jest to XX w. hmmmm) w którym współistnieją wysoko rozwinięte Nauka i Magia. Moim ulubionym elementem fantastycznym w powieści są latające dywany. 
A teraz do rzeczy. Dlaczego ta książka jest naprawdę dobra? Bo ma mocne przesłanie. I mimo że nie jest teologicznie poprawna, to sposób w jaki poruszone są w tej powieści kwestie dobra i zła, życia i śmierci, bólu i szczęścia zmusza do myślenia. Czyta się to przyjemnie, nie jest to ciężka lektura, można się i uśmiać i zachwycić, a przekaz, który niesie nie traci na wartości. I morał jest najlepszy z możliwych, a mianowicie sprowadza się do amor vincit omnia. 
Fragment, który wybrałam do cytatu znajduje się na początku książki i w dużym stopniu przykuł moją uwagę, ponieważ jakoś tak zahacza o kwestie poruszane w mojej tudzież Madzi pracy magisterskiej ;-)

It was, of course, a work of Satan, who campaigned perpetually and often halfway successfully to make Hell seem better than Earth.
Sure enough, the thought brought the reality: a Satanic roadsign series, each sign staked to a small, stationary cloud: SEE THIS OUTFIT? DON'T YOU SCOFF! YOU KNOW WHERE SHE TAKES IT OFF! What followed was a life-sized billboard painting of a trully statuesque young woman in the process of disrobing. In the corner were two little red devil trademark figures, Dee & Dee, male and female, complete with cute miniature pitchforks. The male was peeking up under the model's skirt and remarking in a small print, "You can't touch that in Heaven!" Then came the final sign, the signature, HELLFIRE, written in lifelike flames.
Zane shook his head. Satan had the most proficient publicity department extant, but only a fool would believe that advertising. Anyone who went to Hell would feel the flames for real, and the devils and pitchforks would not be cute. Yet the media campaign was so persuasive, intense, and clever - and appealed so aptly to man's baser instincts - that it was hard to keep the true nature of Hell in mind.


Anthony P., On a Pale Horse, Ballantine Books, New York, 1983, p. 15.


piątek, 2 grudnia 2011

Po czym poznać miłość

Dawno tu nie zaglądałam. Nie żeby nie było zacnych cytatów wartych zamieszczania albo żebym nie czytała. Owszem, czytałam cały czas, ale książki w których nic nie powaliło mnie na tyle, żeby to zapisać. W sumie to nadal jestem na tym etapie, ale właśnie natrafiłam na zdanie, które mnie wręcz poraziło. Grzebałam sobie gdzieś w fejsbuku, weszłam w czyjś profil (robię to bardzo rzadko, bo zazwyczaj jestem zbyt zajęta grami) i zaczęłam go studiować. W sekcji Ulubione cytaty znalazłam owo zdanie. Przytaczam w szerszym kontekście, bo znalazłam źródło:


Dotychczas miałam taki oto sposób, aby sprawdzić, czy zależy mi na jakiejś znajomości – w duchu zadawałam sobie pytanie, czy za tę osobę oddałabym wszystkie moje książki. Do chwili poznania Janusza zawsze stwierdzałam, że nawet połowy tych książek bym nie oddała. Wraz z Januszem całkiem się to jednak zmieniło. W ogóle samo to pytanie wydawało mi się teraz strasznie głupie. Jak to książki porównywać do niego? Do takiego wspaniałego, inteligentnego człowieka? Wszystko bym za niego oddała! Książki, mieszkanie, pół życia!


Zuzanna Kurtyka

Większość ludzi pewnie by mnie wyśmiała lub uznała za stukniętą; ci, którzy mnie znają może nie zareagowaliby tak mocno, ale być może spojrzeliby z politowaniem, gdybym powiedziała to, co zaraz powiem. Wszem i wobec to za dużo powiedziane, ale w najbliższych mi kręgach wiadomo, że noszę się z myślą o wyprowadzce za Ocean. Nie od razu oczywiście, nie pojutrze, ale za jakiś (w miarę już określony) czas. Zdaję sobie sprawę, że miałam już w życiu różne durne pomysły, ale wbrew temu, co mogłoby się wydawać, ten wcale nie jest taki głupi. Dlaczego? Bo powoli, małymi kroczkami, wszystkie znaki na niebie i ziemi wskazują, że to dobry kierunek. A przede wszystkim wewnętrzny głos sumienia potwierdza mi to ze spokojem. No i snuję (-jemy) sobie te plany i w tym tygodniu uderzyła mnie myśl: "O matulu! Ale jak ja przetransportuję moje książki? Mogę zostawić wszystko inne, obejdę się bez 1/2 ciuchów, pierdół i bibelotów, ale co z knigami? Toć to moje skarby!" A potem przyszła kojąca myśl, że to nieważne; że na pewno da się to jakoś rozwiązać. Że będzie pięknie i będziemy wszyscy żyć razem, ja, On i moje książki, bo wiedziałam, że jest najwyjątkowszy na świecie, kiedy mi powiedział, że pragnie zbudować dla mnie bibliotekę.

wtorek, 20 września 2011

U cioci

Niekoniecznie na imieninach. Chodzi o ciociową konwencję. Stwierdziłam ostatnio, że będę wypożyczać z biblioteki po kolei wszystkie pozycje moich ulubionych autorów, których nie udało mi się do tej pory dorwać i przeczytać w oryginale. Na tapecie mam ukochanego Fitzgeralda. Także czytam kolejną  po Ostatnim z wielkich oraz Po tej stronie raju książkę tego czołowego przedstawiciela amerykańskiego "straconego pokolenia" i jedna z początkowych scenek zabrzmiała mi nader znajomo. Wywołała z pamięci wspomnienie Ferdydurke i cioci Hurleckiej, z domu Lin, napastliwie częstującej cukierkami. Wprawdzie polska rodzina ziemiańska i amerykańskie wyższe sfery z początku dwudziestego stulecia to może niedokładnie to samo, ale ciocie na całym świecie zdają się mieć pewien wspólny rys.

Pan Gilbert z prawdziwie męską obojętnością pominął milczeniem podziw, jaki wzbudził w żonie. Zwrócił się za to do młodszych mężczyzn i tryumfalnie pokonał ich obu na polu walki z chłodem. Richard Caramel musiał przypomnieć sobie, jak wygląda listopad w Kansas, ale gdy tylko pozwolono mu zająć się tym tematem, został on umiejętnie pociągnięty z powrotem, niczym przynęta, przez gospodarza, który bawił się nim, pieścił, rozwijał i wreszcie uśmiercał.

Z dużym powodzeniem omówiono następnie odwieczną kwestię, że gdzieś są dni ciepłe, a noce przyjemne; potem określono co do mili odległość między dwiema miejscowościami, nieostrożnie wspomnianymi przez Dicka, leżącymi na jakiejś zapomnianej linii kolejowej. Anthony patrzył teraz bez przerwy na gospodarza i zaczął myśleć o niebieskich migdałach. Po chwili dotarły do niego uśmiechnięte słowa pani Gilbert.
- Zdaje mi się, że tutejszy mróz jest jakby wilgotniejszy - przenika mnie do szpiku kości.

Ponieważ identyczną uwagę miał właśnie na końcu języka jej małżonek, trudno mu się dziwić, że dość gwałtownie zmienił temat rozmowy.
- A gdzie Gloria?
- Zaraz wróci.
- Czy zna pan moją córkę, panie...?
- Jeszcze nie miałem przyjemności. Dick wiele mi o niej opowiadał.
- Gloria i Dick są kuzynami.
- Ach, tak? - Anthony uśmiechnął się z pewnym wysiłkiem. Nie był przyzwyczajony do dłuższego towarzystwa osób starszych od siebie; usta powoli drętwiały mu od udawanej wesołości. Jak to miło pomyśleć, że Gloria i Dick są spokrewnieni! W ciągu następnej minuty udało mu się posłać przyjacielowi cierpiętnicze spojrzenie.

Richard Caramel wyraził żal, że muszą już iść.
Pani Gilbert było strasznie przykro.
Pan Gilbert uważał, że to wielka szkoda.
Pani Gilbert wysiliła się na jeszcze jeden koncept - cieszy się, że przyszli, nawet jeżeli podejmowała ich tylko starsza pani, tak stara, że już nie da się z nią poflirtować. Anthony i Dick uznali widocznie to za świetny dowcip, bo obaj zaśmiali się w jeden takt na trzy czwarte. 

Czy odwiedzą ich wkrótce?
- Ależ oczywiście.
Gloria będzie strasznie zawiedziona, że nie zobaczyła się z nimi!
- Do widzenia...
- Do widzenia...
Uśmiechy!
Uśmiechy!
Bum!


Fitzgerald F. Scott, Piękni i przeklęci, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1996, s. 41-42.

czwartek, 15 września 2011

Cud natury

Nie mogłam wybrać lepszej lektury na Mazury :-)


DZIKIE ZAKĄTKI

Jest taka radość, która nie minie,
Cho
ćby mijały zimy i lata,
Cho
ćbyś na drugim końcu był świata,
Znajdziesz j
ą w pełnej cieni dolinie.
Znajdziesz j
ą, kiedy staniesz o brzasku
W pachn
ącym lesie, w słonecznym blasku.

Rozbrzmiewa w leśnych gajach muzyka,
Wiatr cicho struny ga
łęzi trąca
I noc zapada, magi
ą pachnąca,
I pie
śń rozbrzmiewa piękna i dzika.
W blasku ksi
ężyca wzgórza się bielą,
Mrokiem okryte niczym po
ścielą.

I barw tysiącem pola się mienią,
A
świat zatonął w dumnej purpurze.
W ogrodzie kwitn
ą przecudne róże
I krzew przy
źródle wabi zielenią.
I jeszcze bia
łe młodziutkie sosny
Wdzi
ęczne jak młodość i urok wiosny.

Tam przystajemy jak kochankowie,
S
łuchając rzeki, wiatru i deszczu,
I zadziwieni,
że można jeszcze
S
łuchać, co wiatru szum nam opowie.
I dawne bóstwa przest
ąpią progi
Niczym w
ędrowcy z dalekiej drogi.

Ach, jak uwielbiam dzikie zakątki,
Krain
ę elfów, faunów i echa,
Pe
łną radości, żartów i śmiechu,
Tam le
śny chochlik robi porządki.
Spotkasz tam lasu dobrego ducha
Je
śli… zatrzymasz się i… posłuchasz…

Walter Blythe

Montgomery L.M., Ania z Wyspy Księcia Edwarda, Wydawnictwo Literackie, 2011, s. 436.



sobota, 27 sierpnia 2011

American Dream


- Nie zaczynaj od ufania Amerykanom bez zastrzeżeń – powiedział z uśmiechem. – Może i niczego nie ukrywają, lecz bardzo szybko potrafią się zmieniać.
Wydawała się zmartwiona.
- Naprawdę?
- Bardzo szybko i zupełnie nagle – powiedział – i nic na świecie nie jest w stanie odwrócić tej zmiany.
- Przerażasz mnie. Amerykanie dawali mi zawsze ogromne poczucie bezpieczeństwa.
Wydała się nagle tak samotna, że wziął ją za rękę.
(…)
Mógł wtedy powiedzieć: „Już zaczęłaś nowe życie”. Mógł tak powiedzieć, ponieważ uważał, że tak jest, wiedząc, że już jej nie puści; lecz jakiś głos wewnętrzny doradzał mu odwlec tę decyzję i powiedzieć tak dopiero nazajutrz. Postąpić jak człowiek dorosły, nie jak romantyk. (…) Korzystaj z niej, nie zwlekaj. To dziewczyna dla ciebie. Może cię uratować, może przywrócić cię z powrotem życiu. Zacznie dbać o ciebie, odzyskasz siły. (…)
Przy pożegnaniu doznał ponownie uczucia, że nie może oderwać się od niej nawet na parę godzin. Dzieliła ich różnica tylko dziesięciu lat, a przecież stał się podobny w swej namiętności do starzejącego się mężczyzny zakochanego w młodej dziewczynie. Winne temu było głębokie, rozpaczliwe pragnienie pokonania czasu, jakby w sercu jego tykał zegar i naglił – wbrew logice – by poszedł za nią  i powiedział: „Zostań ze mną na zawsze!”
(…) …czekała, niezdecydowana (…). Była Europejką, pokorną w obliczu siły, lecz ogromne poczucie godności nie pozwalało jej posunąć się dalej.

Fitzgerald F. S., Ostatni z wielkich, Książka i Wiedza, Warszawa 1988, s.207, 208, 209.



sobota, 6 sierpnia 2011

Co było a nie jest nie pisze się w rejestr

Podwórkowe mądrości z czasów podstawówki to gówno prawda. Na ból egzystencjalny & ból serca najlepszy jest Baudelaire.

Harmonie du soir

Voici venir les temps où vibrant sur sa tige
Chaque fleur s'évapore ainsi qu'un encensoir ;
Les sons et les parfums tournent dans l'air du soir ;
Valse mélancolique et langoureux vertige !

Chaque fleur s'évapore ainsi qu'un encensoir ;
Le violon frémit comme un coeur qu'on afflige ;
Valse mélancolique et langoureux vertige !
Le ciel est triste et beau comme un grand reposoir.

Le violon frémit comme un coeur qu'on afflige,
Un coeur tendre, qui hait le néant vaste et noir !
Le ciel est triste et beau comme un grand reposoir ;
Le soleil s'est noyé dans son sang qui se fige.                             

Un coeur tendre, qui hait le néant vaste et noir,
Du passé lumineux recueille tout vestige !
Le soleil s'est noyé dans son sang qui se fige...
Ton souvenir en moi luit comme un ostensoir !
Baudelaire C., Les Fleurs du Mal, LE LIVRE DE POCHE 1999, p. 95.
I po angielsku dla francuskiego nierozumiejących (polskie tłumaczenie wypaczyło w tym wierszu wszystko, co tylko było do wypaczenia).

Evening Harmony

The season is at hand when swaying on its stem
Every flower exhales perfume like a censer;
Sounds and perfumes turn in the evening air;
Melancholy waltz and languid vertigo!

Every flower exhales perfume like a censer;
The violin quivers like a tormented heart;
Melancholy waltz and languid vertigo!
The sky is sad and beautiful like an immense altar.

The violin quivers like a tormented heart,
A tender heart, that hates the vast, black void!
The sky is sad and beautiful like an immense altar;
The sun has drowned in his blood which congeals...

A tender heart that hates the vast, black void
Gathers up every shred of the luminous past!
The sun has drowned in his blood which congeals...
Your memory in me glitters like a monstrance!

— William Aggeler, The Flowers of Evil (Fresno, CA: Academy Library Guild, 1954)

poniedziałek, 1 sierpnia 2011

Oda do brody

Nie jest żadną tajemnicą, że kocham się w brodaczach. Wszem i wobec wiadomo o moim fetyszu owłosionej twarzy u mężczyzn. Broda to zawsze +50 do atrakcyjności. Jeszcze niedawno czułam się bardzo odosobniona w moich upodobaniach, ale powoli odkrywam, że zarówno młode kobiety jak i młodzi mężczyźni przekonują się do tego, że zarost jest (przepraszam za ten okropny kolokwializm, ale naprawdę uważam, że w tym miejscu jest najodpowiedniejszy) zajebisty. Oczywiście nie chodzi tutaj o gąszcz, który wygląda jakby funkcjonował w nim cały odrębny ekosystem ani o stylówę à la Abraham Lincoln; u przedstawicieli płci przeciwnej pragnę widzieć włosy kilkudniowe (chłopcom przed 20 r.ż. zapuszczanie pewnie zajmuje więcej niż kilka dni), które nie mają cech papieru ściernego. 

Mam ogromną satysfakcję z obserwacji tego, że męski zarost wraca do łask w ogólnym trendzie i że widać to wśród celebrytów, którzy jeden po drugim odstawiają maszynki do golenia. Johnny Depp jest doskonały czy się goli czy nie, ale nawet nielubiany przeze mnie Brad Pitt zyskał w moich oczach, gdy zaczął pokazywać się z brodą. Najseksowniejsze brody to według mnie te należące do największych przystojniaków, bo dzięki zarostowi są jeszcze gorętsi: Ryan Reynolds, George Clooney, Hugh Jackman, Justin Timberlake, a ostatnimi czasy przede wszystkim Joe Manganiello (bardzo bardzo!). Każda pipka, każdy szczawik jak tylko zdoła wyhodować sierść, automatycznie wygląda o niebo lepiej. Dlatego apeluję do wszystkich panów: PRZESTAŃCIE SIĘ GOLIĆ! Oszczędzicie czas i pieniądze oraz będziecie wyglądać jak prawdziwi mężczyźni, a nie jakieś mydłki.



U Hemingwaya, w którym się bardzo zakochałam, znalazłam takie oto dialogi, które bardzo przypominają rozmowy, jakie lubię przeprowadzać z panami, których lubię J

- Kochanie, nie zapuściłbyś sobie brody?
- A chcesz, żebym zapuścił?
- To mogłoby być zabawne. Chciałabym zobaczyć cię z brodą.
- Dobrze. Zapuszczę brodę. Zaczynam od tej chwili. To dobry pomysł.
(…)
- No, a teraz powiedz, czy chcesz, żebym przestał zapuszczać brodę, czy też nie?
- Nie, zapuszczaj dalej. To będzie ciekawe.
(…)
- Masz już wspaniałą brodę – powiedziała kiedyś Catherine. – Wyglądasz zupełnie jak ci drwale.
(…)
- Zachwycam się twoją brodą – powiedziała Catherine. – Ogromnie jest udana. Wygląda tak sztywno i groźnie, a jest mięciutka i bardzo przyjemna.
- Wolisz mnie z brodą niż bez?
- Chyba tak.

Hemingway E., Pożegnanie z bronią, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1975 r., s. 281, 283, 284, 286 .

środa, 20 lipca 2011

Rola przyrody w literaturze amerykańskiej i jej wpływ na polskiego czytelnika

Tym przewrotnym tytułem zaczynam dzisiaj notatkę, w której nie znajdzie się żaden błyskotliwy cytat. Dzisiaj napiszę o czymś, co mną wstrząsnęło - do tego stopnia, że posuwam się w myśleniu do przypuszczenia, że to nie mógł być przypadek! Kto za tym stoi? Kto steruje moimi czytelniczymi wyborami?!?
Do 3:00 czytałam To Kill a Mockingbird, bo uparłam się, ze muszę ją skończyć zanim zabiorę się za kolejną książkę, a następne pozycje piętrzą się w kolejce (no i te terminy zwrotu w bibliotece :/). Choćbym nawet bardzo chciała, nie umiałabym ująć w słowa absolutnej genialności tego amerykańskiego klasyka. Nie będę zatem pisać uniwersalnie, ale o tym, co sprawiło, że mnie pochłonęła: narratorką jest mała dziewczynka-chłopczyca; rzecz dzieje się na Południu Stanów; uprzedzenia na tle rasowym są osnową prawie całej fabuły. Do tego wszystkiego duża doza błyskotliwego humoru. To z grubsza tyle, jeśli chodzi o osobiste preferencje. Książka aż skrzy się od genialnych zdań i wartych zapisania myśli, dlatego po prostu zachęcam do przeczytania. A teraz powiem o co chodzi: końcówkę czytałam ze słownikiem, bo uznałam, że w przeciwnym wypadku zbyt dużo słówek mi umknie. No i osiem stron przed końcem natknęłam się na następującą linijkę:

Atticus walked to the corner of the porch. He looked at the wistaria vine.

Sprawdzenie tego w słowniku nie rozjaśniło mi umysłu. Ale od czego mamy Google Grafika? I się zachwyciłam! To jest przepiękne! Po polsku to niby glicynia, ale i słodlin i wisteria też (tak mówi Wikipedia). 

Skończywszy Zabić drozda, zaczęłam czekającego już na mnie od tygodnia Hemingwaya. Nie spodziewałam się, że coś, co ma tytuł Pożegnanie z bronią może być zabawne, a przez trzydzieści pierwszych stron, które przeczytałam, gdy moja uczennica pisała test z francuskiego, krztusiłam się w rękaw ze śmiechu. Natomiast szczęka mi opadła, gdy zobaczyłam na zaledwie drugiej stronie Rozdziału I:

[...] w domu, przy którym była fontanna, obwiedziony murem ogród, a w nim wiele gęstych, cienistych drzew i fioletowe pnącze wistarii na ścianie.

I mean, c'mon! Do wczoraj nie wiedziałam co to jest, a dzisiaj drugi raz w przeciągu 24 godzin natykam się na tę roślinkę w poważnej literaturze??? Kto mi to robi?
;-)